Minder lege ruimte, minder verpakkingsafval en geen PFAS meer: FRF juicht nieuwe EU-regels over verpakkingen toe

Gewonnen ondanks de verpakkingslobby

Schwizgebel: “Maar laten we duidelijk zijn: deze dag had eerder moeten komen, en de maatregelen hadden verder moeten gaan”. Toen de Europese Commissie deze verordening in november 2022 voor het eerst voorstelde, was die bedoeld om Europa’s record hoge en nog steeds stijgende verpakkingsafvalcijfers flink terug te dringen. Wat volgde was een van de meest agressieve lobbycampagnes die het Europese milieurecht in jaren heeft gezien. Wat de Europese “trilogen” (overleggen tussen de Europese Commissie, de Raad van de EU en het Europees Parlement) overleefde, was een kleiner en voorzichtiger pakket verplichtingen dan waar milieuorganisaties voor gevochten hadden – maar verplichtingen zijn het wel.

Dat preventie, hergebruik en statiegeldsystemen überhaupt in de verordening zijn gebleven, komt door volharding van maatschappelijk middenveld. FRF hield, samen met meer dan 50 partnerorganisaties door heel Europa, jarenlang stand tegen de harde inzet van de verpakkingsindustrie om deze wetgeving uit te kleden (maart 2023, februari 2024, november 2025). Dat de verordening vandaag van toepassing wordt, bewijst dat aanhoudende druk werkt – en dat die moet worden volgehouden.

Wat kunnen we verder verwachten?

Met bijna 70 artikelen is de PPWR een omvangrijke verordening, met doelstellingen die uiteenlopen van preventie, hergebruik en gescheiden inzameling tot recyclage- en etiketteringscriteria. Enkele van de positieve veranderingen die deze nieuwe wetgeving met zich meebrengt:

• PFAS: het einde van deze “eeuwige chemische stof”. Deze per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS), die volgens de verordening “een onaanvaardbaar risico voor de gezondheid van de mens” vormen (PPWR, overweging 21), worden met onmiddellijke ingang beperkt in verpakkingen die ons voedsel omhullen. Een echte overwinning voor de gezondheid van miljoenen Europese consumenten, want deze chemische stoffen kunnen terecht komen in ons voedsel en zijn giftig voor ons (EEA, 2025).

• Preventie: meer aandacht voor het terugdringen van verpakkingsafval aan de bron. Voor ons als consumenten betekent dat geen te grote dozen meer voor onze online aankopen, minder lege ruimte in onze verpakkingen, en geen dubbele wanden of valse bodems meer die uitsluitend bedoeld zijn om de indruk van een groter productievolume te wekken. Een eerste golf van onnodige wegwerpverpakkingen – van miniatuur toiletartikelen in hotels, packaging around unprocessed groenten en fruit, tot sauzen in eenmalige porties – wordt in 2030 verboden. Een belangrijke stap om af te stappen van eindeloze productie.

• Hergebruik: het herstel van systemen die de wegwerpeconomie heeft vernietigd. Vanaf 2030 zouden we in de schappen van onze supermarkten meer herbruikbare verpakkingsopties moeten kunnen vinden (10% voor alcoholische en niet-alcoholische dranken), zoals het bierflesje dat we wel nog steeds per krat kopen. Datzelfde geldt voor transport- en verzamelverpakkingen. Een bescheiden stap in vergelijking met het oorspronkelijke plan van de Commissie, maar we verwelkomen hem toch. Het is een stap richting het terugbrengen van systemen die de meesten van ons zich nog herinneren uit hun jeugd. 

• Eigen “Bring Your Own” verpakking welkom in de horeca: vanaf 12 februari 2027 kunnen consumenten hun eigen bakje meenemen, en zijn restaurants en cafés verplicht dit zonder meerprijs te accepteren. Een goede manier om wegwerpverpakking terug te dringen, tegen lage kosten voor de horeca.

• Statiegeld: het makkelijker maken om plastic flessen en blikjes terug te brengen. Europa maakt dit systeem van gescheiden inzameling, in het Nederlands “statiegeld” genoemd, de nieuwe norm in Europa, om hogere en betere inzamelpercentages van plastic flessen en blikjes te bereiken. Dit voorkomt ook dat drankverpakkingen in straten, rivieren of velden terechtkomen. 

• Het einde van niet-recyclebare verpakkingen. De recyclebaarheid van verpakkingen zal beter worden beoordeeld, en niet-recyclebare verpakkingen worden vanaf 2030 verboden. Dit maakt het voor ons als consumenten makkelijker om te kiezen voor betere verpakkingen. De criteria hiervoor moeten nog worden vastgesteld.

  
  

De EU is nu de eerste grote markt in de wereld die preventie, hergebruik, degelijke recyclage en gescheiden inzameling tot de norm maakt voor de hele Europese markt. Dit ondanks de jarenlange lobby van de industrie om te voorkomen dat deze doelstellingen werden vastgelegd. 

Er is nog werk aan de winkel, met secundaire wetgeving die nog moet worden vastgesteld en een succesvolle toepassing die zal afhangen van de inzet van marktdeelnemers en lidstaten, maar dit is een belangrijke stap in de goede richting.

Beeld: herbruikbare take-away verpakkingen in Gent in het kader van het RSVP initiatief “Kombak-project”

FRF werkt, samen met vele andere organisaties, al jaren aan de praktische implementatie hiervan via projecten zoals Mission Reuse, het Reuse Vanguard Project (RSVP) en, meer recent, Circulandia en Interpool. Deze verordening creëert een gelijker speelveld voor circulaire Europese bedrijven die werken aan duurzame verpakkingen, en bevordert de uitrol en implementatie van dit soort projecten. We hebben afdwingbare regels nodig om circulaire bedrijven en de Europese circulaire economie te ondersteunen. Dit is ook een sterk signaal om andere regio’s uit te nodigen het voorbeeld van Europa te volgen.